Hürmüz Boğazı’nda olası bir kapanma, dünya petrol ticaretini derinden etkileyebilir. Uzmanlar, küresel arz kesintileri ve talep yıkımı riskine dikkat çekiyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek bir kapanma senaryosu, küresel petrol piyasalarında ciddi arz kesintileri ve talep yıkımı riski taşıyor. St. Gallen Üniversitesi Makroekonomi Profesörü Guido Cozzi ve Wood Mackenzie uzmanı Alan Gelder, Boğaz’ın kapanmasının özellikle Asya ülkelerini etkileyeceğini, Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlara ve uzun vadede küresel ekonomide yavaşlamaya yol açabileceğini belirtiyor.
Dünya deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i bu Boğaz’dan geçiyor. Alternatif güzergahların sınırlı olması, Hürmüz Boğazı üzerinden akışlarda yaşanacak kesintileri küresel piyasalar için kritik hale getiriyor.
Profesör Cozzi, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından en fazla Körfez’den petrol ithalatına bağımlı ülkelerin etkileneceğini vurguladı. Özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ithalatçıları kısa vadede ciddi arz kesintileriyle karşılaşabilir.
Avrupa’nın etkilenme derecesi, ABD, Norveç ve Afrika kaynaklarına kısmi çeşitlendirmesi sayesinde daha düşük seyreder. ABD ise artan yerli üretimi sayesinde doğrudan etkilenmese de, küresel fiyat etkileri ABD ekonomisine yansıyacaktır.
Cozzi, kısa vadede küresel petrol piyasalarının risk primi ve ihtiyati stok davranışları nedeniyle keskin bir fiyat sıçramasıyla tepki vereceğini ifade etti. Geçici bir kesintinin bile Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Vadeli işlem piyasaları, anlık kıtlığı ve jeopolitik belirsizliği fiyatlayarak enerji ve taşımacılık piyasalarında oynaklığı artıracaktır. Tarihsel benzerlikler arasında 1973 petrol ambargosu ve 1980’lerdeki İran-Irak Savaşı yer alıyor. Ayrıca 2019’daki Suudi petrol tesislerine yapılan saldırılar da bu benzerlikler arasında sayılabilir.
Wood Mackenzie Emtia Araştırmaları Kıdemli Başkan Yardımcısı Alan Gelder, Boğaz’ın kapanmasının 2 Mart’ta petrol fiyatlarında yaklaşık yüzde 10 yükselmeye sebep olduğunu anımsattı. Bu durum rafine ürünlerde önemli bir prim oluşmasına neden oldu.
Gelder, kapanma etkisinin ham petrolden ziyade ürün tarafında daha güçlü hissedildiğini belirtti. Ham petrol fiyatları ABD-İran gerilimi nedeniyle zaten yükselmişken, rafine ürün fiyatları aynı ölçüde artmamıştı.
Hürmüz Boğazı, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 15’i için ana arter konumunda bulunuyor. Boğaz’ın uzun süreli kapanması, küresel rafineri sektörü için ham petrol bulunabilirliği üzerinde ciddi etki yaratır.
Uzun süreli bir kapanma durumunda fiyatlar yüksek seyredecek, çünkü Orta Doğu dışındaki yedek üretim kapasitesi talebi karşılamaya yetmeyecektir. Rafineriler sınırlı arz için birbirleriyle rekabet etmek zorunda kalacaktır. Bu senaryoda stratejik petrol stokları devreye alınarak etki hafifletilmeye çalışılsa da, nihai olarak küresel arz-talep dengesi yüksek fiyatlar yoluyla sağlanacaktır.
Uzmanlar, uzun süreli bir kapanmada talep yıkımının gerçekleşeceğini öngörüyor. Ancak böyle bir senaryonun gerçekleşmesini beklemediklerini de eklediler. ABD’li tüketicilerin yüksek benzin fiyatlarına karşı hassasiyeti, yönetimdeki ABD hükümeti için siyasi olarak olumsuz sonuçlar doğurabilir.
Gelder, uzun vadede petrol fiyatlarının çatışmanın seyrine bağlı olarak değişeceğini, ancak kısa vadede yukarı yönlü risklerin ağır bastığını ifade etti. Boğaz’dan geçen gemi trafiğinin sınırlı kalması nedeniyle önümüzdeki günler ve haftalarda fiyat artışının devam etmesi bekleniyor.
Boğaz iki hafta kapalı kalırsa petrol fiyatları varil başına 100 dolar seviyesine ulaşabilir. Gelder, Boğaz’ın yeniden trafiğe açılması halinde fiyatların mevcut seviyelerin altına gerilemesini tahmin ettiklerini belirtti. Bunun temel nedeni, OPEC dışı arz artışının 2026’da küresel petrol talebi artışını aşacak olmasıdır.
Yorum Yap