Ana içeriğe atla
Gündem Zamani
Son Dakika Haberleri
Gündem

Yabancı Personel Çalıştırma Şartları Başvurudan Önce Nasıl Kontrol Edilir?

İstanbul 7 dakikada okunur 1 görüntüleme
Yabancı Personel Çalıştırma Şartları Başvurudan Önce Nasıl Kontrol Edilir?

Türkiye’de yabancı uyruklu personel istihdam etmek isteyen işverenlerin, adayla iş sözleşmesi imzalamadan önce şirketin ve pozisyonun çalışma izni kriterlerine uygunluğunu değerlendirmesi gerekir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında, istisnai statüler ve çalışma izni muafiyetleri dışında, yabancıların çalışmaya başlamadan önce gerekli izni alması zorunludur. İzinsiz yabancı çalıştırılması hem işveren hem de çalışan açısından idari para cezası ve diğer yasal yaptırımlar doğurabilir. Bu nedenle işe alım kararında yalnızca adayın mesleki yeterliliğine bakılması yeterli değildir.

Başvuru hazırlığında şirketin istihdam yapısı, mali göstergeleri, teklif edilen ücret, adayın mesleği ve Türkiye’deki hukuki durumu birlikte incelenir. Nexora Danışmanlık, yabancı personel çalıştırma şartları kapsamında ön uygunluk değerlendirmesi, belge hazırlığı, e-İzin başvurusu, istisna kontrolü ve izin sonrası süreçlerin takibine yönelik danışmanlık hizmetleri sunar. Özellikle ilk kez yabancı çalışan istihdam edecek işletmeler açısından bu kontroller, başvurunun eksik veya uygun olmayan bilgilerle yapılmasını önlemeye yardımcı olur.

İşyerindeki Türk Çalışan Sayısı Nasıl Değerlendirilir?

Çalışma izni değerlendirmesinde temel ölçütlerden biri işyerindeki Türk vatandaşı çalışan sayısıdır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının genel değerlendirme kriterlerine göre bilanço esasına tabi işyerlerinde, istihdam edilmek istenen her yabancı için en az beş Türk vatandaşının çalıştırılması esastır. Ancak bu koşul her sektör ve başvuru için değişmez bir zorunluluk değildir.

Örneğin altı Türk vatandaşı çalışanı bulunan bir üretim işletmesi, diğer koşulları da karşılaması halinde bir yabancı personel için genel istihdam kriterini sağlayabilir. Aynı işletmenin ikinci yabancı çalışanı istihdam etme planında ise çalışan sayısı ve uygulanabilecek istisnalar yeniden değerlendirilmelidir.

Son yıl net satış tutarı 50 milyon TL veya üzerinde bulunan işyerlerinde, beş yabancıya kadar yapılan başvurularda istihdam kriteri uygulanmaz. Ayrıca bazı bilişim uzmanlıkları ve özel nitelikli faaliyetler için farklı değerlendirme esasları bulunmaktadır. İşverenin yalnızca toplam personel sayısına bakması bu nedenle yanıltıcı olabilir.

Mali Yeterlilik Koşulları Hangi Belgelerle Kontrol Edilir?

Yabancı personel istihdam edecek işletmenin ekonomik kapasitesi de değerlendirilir. Genel kriterler kapsamında bilanço esasına tabi ve cari yılda kurulmuş, henüz yıl sonu bilançosu bulunmayan bir işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması gerekir.

En az bir yıl sonu bilançosu ve gelir tablosu bulunan işletmelerde ise ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması, net satışların 8 milyon TL’ye ulaşması veya ihracatın 150.000 ABD doları seviyesinde bulunması koşullarından birinin karşılanması yeterlidir.

Burada dikkat edilmesi gereken ayrım, kriterlerin her zaman birlikte aranmadığıdır. Örneğin ödenmiş sermayesi belirtilen eşiğin altında bulunan bir şirket, net satış koşulunu karşılıyorsa mali yeterlilik bakımından uygun olabilir. Bu nedenle başvuru öncesinde ticaret sicili kayıtları, sermaye bilgileri, bilanço ve gelir tablosu birlikte incelenmelidir.

Yabancı Çalışanın Ücreti Nasıl Belirlenir?

Çalışma izni başvurusunda beyan edilen ücretin, yabancının üstleneceği görev için belirlenen asgari düzeyin altında olmaması gerekir. Hesaplamada net maaş değil, başvuru tarihinde geçerli brüt asgari ücret esas alınır.

Görev grubu Brüt asgari ücrete göre alt sınır
Üst düzey yöneticiler ve pilotlar 5 kat
Mühendisler ve mimarlar 4 kat
Diğer yöneticiler 3 kat
Uzmanlık ve ustalık gerektiren işler 2 kat
Ev hizmetleri ve diğer işler 1 kat

Bir işletmenin yabancı yazılım uzmanı ile yabancı mühendis için aynı ücret değerlendirmesini yapması doğru olmayabilir. Çalışanın gerçek görev tanımı, uzmanlık niteliği ve mesleki statüsü dikkate alınmalıdır. Başvuru sırasında bildirilen ücretin iş sözleşmesi, bordro ve sosyal güvenlik kayıtlarıyla tutarlı olması da önem taşır.

Beş Türk Vatandaşı Koşulunun İstisnaları Nelerdir?

İstihdam ve mali yeterlilik kriterlerinin belirli durumlarda uygulanmaması mümkündür. 3 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeye göre, başvuru tarihinden önceki son üç yılda Türkiye’de çalışma izni, ikamet izni veya uluslararası koruma kapsamında en az bir yıl yasal olarak kalmış yabancılar için yapılan yurt içi başvurularda özel bir istisna bulunmaktadır.

Bu istisna en fazla üç yabancıyla sınırlıdır. Ayrıca ilgili işyerinde çalışma izniyle çalışan yabancı sayısının Türk vatandaşı çalışan sayısını aşmaması gerekir. Dördüncü ve sonraki yabancılar bakımından genel kriterler yeniden gündeme gelebilir.

Bilişim sektöründe yazılım geliştirme, veri tabanı ve sistem güvenliği gibi belirli uzmanlık görevlerinde de istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmayabilir. Dolayısıyla çalışan sayısı düşük bir teknoloji şirketinin başvuru imkanları, aynı büyüklükteki farklı bir işletmeden ayrılabilir. İstisnadan yararlanmak, çalışma izninin otomatik olarak onaylanacağı anlamına gelmez.

Yabancıların Çalışamayacağı Meslekler Hangileridir?

Türkiye’de bazı mesleklerin icrası özel kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. Avukatlık, noterlik, eczacılık ve özel güvenlik görevliliği bu alanlara örnektir. Yabancı adayın ilgili meslekte diplomaya veya yurt dışında deneyime sahip olması, Türkiye’deki vatandaşlık şartını ortadan kaldırmaz.

İşverenin kontrol etmesi gereken konu yalnızca çalışanın unvanı değildir. Fiilen yapacağı işin hangi mesleki faaliyetleri kapsadığı da değerlendirilmelidir. Örneğin sağlık sektöründeki her pozisyon aynı hukuki sınırlamaya tabi değildir. Yabancı sağlık çalışanlarının bazı görevlerde çalışması mümkünken belirli meslekler vatandaşlık koşuluyla sınırlandırılmıştır.

Bu ayrımın başvuru yapılmadan belirlenmesi, hukuken mümkün olmayan bir pozisyon için gereksiz belge hazırlığı ve işe alım planlaması yapılmasını önler.

Sağlık ve Eğitim Alanlarında Ön İzin Ne Zaman Gerekir?

Sağlık kurumlarında mesleki yeterlilik gerektiren görevlerde çalışacak yabancılar için Sağlık Bakanlığından ön izin alınması zorunludur. Eğitim kurumlarında ise görevin niteliğine göre Milli Eğitim Bakanlığının veya Yükseköğretim Kurulunun ön izni gerekir.

Örneğin yabancı bir öğretmeni özel okulda istihdam etmek isteyen işverenin, yalnızca genel çalışma izni kriterlerini karşılaması yeterli olmayabilir. Öğretmenin mesleki belgeleri ve ilgili kurumdan alınması gereken ön izin de kontrol edilmelidir.

Benzer şekilde yabancı bir hekimin özel sağlık kuruluşunda çalıştırılması planlanıyorsa mesleki yeterlilik, gerekli denklik işlemleri ve Sağlık Bakanlığı ön izni değerlendirilir. Ön izin gerektiren bir görevde doğrudan çalışma izni başvurusuna geçilmesi, sürecin eksik ilerlemesine neden olabilir.

Yurt İçi ve Yurt Dışı Başvuru Kanalları Nasıl Ayrılır?

Yabancı çalışma izni başvurusunun hangi kanaldan yapılacağı, adayın Türkiye’deki ikamet durumuna bağlıdır. Genel uygulamada Türkiye’de en az altı ay süreli geçerli ikamet izni bulunan yabancılar için yurt içi başvuru yapılabilir. Bazı özel koruma statülerine ilişkin başvurular farklı esaslara tabidir.

Yurt dışı başvurusunda ise yabancı, yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapar. Temsilcilikten alınan 16 haneli referans numarası Türkiye’deki işverene iletilir. İşveren bu numarayla e-İzin sisteminde başvuru işlemlerini yürütür.

Referans numarası 30 gün geçerlidir. İşverenin belge hazırlığını bu süreyi dikkate alarak planlaması gerekir. Referans alındıktan sonra iş sözleşmesi veya şirket belgelerinin hazırlanmasına başlanması, sürenin kaçırılması riskini artırabilir.

Pasaport Süresi Başvuruyu Nasıl Etkiler?

Pasaport geçerliliği, çalışma izni dosyasında gözden kaçırılmaması gereken koşullardandır. Başvuru tarihinde 60 günden az geçerliliği bulunan pasaportlarla yapılan başvurular işleme alınmaz. Ayrıca düzenlenecek çalışma izninin bitiş tarihi, pasaportun son geçerlilik tarihinden 60 gün öncesini aşamaz.

Örneğin bir yıllık çalışma izni planlanan adayın pasaportunun sekiz ay sonra sona ermesi, talep edilen izin süresinin karşılanmasını engelleyebilir. Bu durumda pasaport yenileme işleminin başvurudan önce tamamlanması daha uygun olacaktır.

Pasaport bilgilerinin iş sözleşmesi, diploma belgeleri ve başvuru kayıtlarıyla uyumlu olması da kontrol edilmelidir. İsim farklılıkları veya eksik tercümeler değerlendirme sırasında ek belge ihtiyacına neden olabilir.

Başvuruya Geçmeden Önce Hangi Kontroller Tamamlanmalıdır?

İşveren açısından en verimli yaklaşım, dosyayı e-İzin sistemine yüklemeden önce temel uygunluk incelemesini tamamlamaktır. Bu inceleme aşağıdaki sırayla yürütülebilir.

  1. Yabancının vatandaşlığı, ikamet durumu ve varsa çalışma izni muafiyeti değerlendirilir.
  2. İşyerindeki Türk ve yabancı çalışan sayıları kontrol edilir.
  3. Sermaye, net satış veya ihracat bilgilerinin mali yeterlilik kriterlerini karşılayıp karşılamadığı incelenir.
  4. Pozisyonun ücret alt sınırı ve Türk vatandaşlarına ayrılmış meslekler arasında bulunup bulunmadığı belirlenir.
  5. Sağlık ve eğitim gibi alanlarda ön izin gerekliliği araştırılır.
  6. Pasaport süresi, diploma belgeleri, iş sözleşmesi ve başvuru kanalı netleştirilir.
  7. Yurt dışı başvurularında referans numarasının geçerlilik süresi takvime alınır.

Bu kontroller tamamlandıktan sonra başvurunun e-İmza ile sonuçlandırılması ve değerlendirme sürecinin takip edilmesi gerekir. Çalışma izni danışmanlığı, özellikle birden fazla kriter istisnasının bulunduğu veya farklı kurumlardan belge alınması gereken dosyalarda işverenin süreci daha düzenli yönetmesini sağlar.

İzin başvurusu yapılmış olması tek başına yabancıya çalışmaya başlama hakkı vermez. İşveren, gerekli izin düzenlenmeden personeli fiilen çalıştırmamalıdır. Çalışanın işe başlama tarihi, izin kararı ve sosyal güvenlik yükümlülükleri birlikte planlandığında hem idari yaptırım riski hem de işe alım sürecindeki belirsizlikler azaltılabilir.

Gündem Haberleri

Tümünü Gör

İlgili Haberler

Güncel Haberler