İklim krizi, kum ve toz fırtınalarının sıklığını ve şiddetini artırarak 3.8 milyar insanı tehdit ediyor. Uzmanlar, bu fırtınaların sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine ve alınması gereken önlemlere dikkat çekiyor.
İklim kriziyle şiddetlenen kum ve toz fırtınaları küresel bir tehdit oluşturuyor. Bu fırtınalar, kalp krizi, inme, boğaz kuruluğu ve menenjit gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü, Doğu Akdeniz ve çevre bölgelerde kum ve toz fırtınalarının sıklığında, süresinde ve yoğunluğunda belirgin bir artış gözlemlendiğini rapor etti.
İklim değişikliği, çölleşmeyi hızlandırarak kum ve toz fırtınalarının hem daha sık yaşanmasına hem de daha geniş alanlara yayılmasına neden oluyor. Bu fırtınalar, havadaki partikül madde konsantrasyonunu artırarak hava kirliliğine doğrudan katkıda bulunuyor. Küresel ölçekte, yaklaşık 330 milyon insan her gün rüzgarla taşınan partiküllere maruz kalıyor. Bu partiküller, kaynaklandığı yerden binlerce kilometre uzağa taşınabiliyor.
Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden Prof. Dr. Murat Türkeş, küresel kum ve toz fırtınalarının iklim değişikliği ile doğrudan bağlantılı olduğunu belirtti. Türkeş, kuvvetli rüzgarların kurak ve yarı kurak bölgelerden atmosfere taşıdığı çökel malzemeye kum ve toz dendiğini hatırlattı. Bu fırtınaların iklim, hava kalitesi, atmosfer, ekosistemler, insan sağlığı, tarım, ulaşım ve güneş enerjisi sistemleri üzerinde olumsuz etkiler yarattığını vurguladı.
Yıl boyunca kurak koşulların hakim olduğu coğrafyalarda toz taşınımının yaygın olduğunu belirten Türkeş, çöllerin ve çevresindeki kurak/yarı kurak bölgelerin en önemli kum ve toz kaynakları olduğunu ifade etti. Afrika, Sahra, Sahel, Gobi Çölü, Orta Doğu ve Arap çöllerinin bu fırtınaların oluştuğu başlıca bölgeler olduğunu söyledi. İklim değişikliğinin etkisiyle bu bölgelerdeki uzun süreli kuraklıklar, fırtınaların sıklığını, süresini ve şiddetini artırıyor. Ayrıca, iklim değişikliği, mevcut alanların dışında yeni kuraklaşma eğilimindeki bölgelerde de fırtına oluşum alanları yaratıyor.
Türkeş, küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25’inin insan kaynaklı olduğunu ekledi. Basınç ve rüzgar sistemlerindeki değişiklikler nedeniyle, küresel toz bütçesinin büyük kısmının Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap çöllerinden kaynaklandığını belirtti. İklim değişikliğinin, subtropikal yüksek basınçlar ve Hadley döngüsünün kuzeye kaymasına neden olarak Akdeniz’i, Güney Avrupa’yı ve Türkiye’yi etkileyebilecek kum ve toz fırtınalarının artmasına yol açtığını söyledi. Gözlemler, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Güneybatı Asya’da fırtınaların sıklığında ve şiddetinde artış olduğunu gösteriyor.
Kum ve toz fırtınalarının yağış ve su kaynaklarını da etkilediğini belirten Türkeş, bu durumun sebze ve meyve üretiminde rekolte düşüşlerine neden olabileceği uyarısında bulundu. Fırtınaların önlenmesi için iklim değişikliği mücadelesinin güçlendirilmesi ve kurak alanların çevresinde ağaçlandırma ile bitkilendirme çalışmalarının yapılması gerektiğini vurguladı. Ayrıca, toprak nemini artıracak yağmur suyu hasadı gibi uygulamaların önemine dikkat çekti.
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı’ndan Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan, kum ve toz fırtınalarının ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini belirtti. Bu fırtınalarla taşınan partikül madde (PM10 ve PM2.5), solunum yollarında ve akciğerlerin derinliklerine kadar ulaşarak kana karışabiliyor. Havada çöl tozlarının bulunduğu günlerde solunum, kalp ve damar hastalıkları ile hastane başvurularında artış gözlemlendiği çeşitli çalışmalarla kanıtlanmıştır.
Çöl ve kum fırtınaları, maruziyet süresi ve yoğunluğa bağlı olarak zatürre, kalp krizi, inme, gözlerde yanma, burun kanaması, boğaz kuruluğu ve menenjit gibi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Mevcut astım ve KOAH hastalarında ani atakları tetikleyerek acil başvuruları ve ölümleri artırıyor. Bebekler, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar, uzun süre toza maruz kalanlar için büyük risk taşıyor.
Toz fırtınası uyarıları yapıldığında dışarıya çıkılmaması, pencerelerin kapalı tutulması ve N95 veya FFP2 tipi maskeler kullanılması öneriliyor. Bol su tüketimi ise solunum yollarının nemli kalmasına yardımcı oluyor.
Yorum Yap